Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB)

Obsesif Kompülsif Bozukluk (OKB)

Obsesyon ve Kompulsiyonlar, Tekrar tekrar soru sorma, tekrar tekrar itiraf etme, dokunma, vurma, sallanma, göz kırpma, gözlerini belli bir noktaya dikip sabitleme davranışları Obsesif Kompulsif Bozukluğun(OKB) görünümlerindendir. Tuhaf olarak algılanmalarına yol açar.

Sık Karşılaşılan Obsesyon ve Kompulsiyonlar Nelerdir?

Obsesyon, saplantı, mantıkla zihinden uzaklaştırılamayan sıkıntı verici, tekrarlayıcı, inatçı, karşı konulması zor düşüncelerdir. Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Takıntı bozukluğudenildiğinde düşünsel ve davranışsal boyut kastedilir. Obsesif kişilikle benzerlikleri olsa da aynı şeyi ifade etmez. Söz konusu obsesyon ve kompulsiyonlar hemen herkeste az da olsa mevcuttur. Mesele şu ki; günlük yaşamı etkiler hale geldiğinde Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) yani Takıntı Bozukluğundan söz edilir.

 

En Sık Karşılaşılan Obsesyonlar Nedir?

Kirlenme Obsesyonları nedir?

  • Kir veya mikroplardan, mikropların bulaşmasından, temas etmekten aşırı kaygılanmak
  • Tükürük, idrar, dışkı, ter, sperm gibi beden sıvılarından aşırı kaygılanıp, iğrenmek
  • Yapışkan, kaygan maddelerden, atıklardan yoğun rahatsızlık duymak
  • Hastalık bulaşma korkusu ile çok fazla meşgul olmak (günlük yaşam kalitesini bozacak biçimde)
  • Etrafındakilere, özellikle sevdiklerine hastalık bulaştırma konusu ile aşırı meşguliyet
  • Özellikle böceklerden, küçük hayvanlardan aşırı endişe duymak
  • Çevre kirlenmesine yönelik aşırı kaygı

 

 Saldırganlık Obsesyonları Nedir?

Kendine, sevdiği insanlara, başkalarına zarar vereceğinden korkmaya yönelik düşünceler, görsel imgeler(Ansızın sevdiği birine zarar vermiş olduğuna dair görsel imajlar yaşama)

Sosyal, iş, arkadaş ortamlarında ansızın utanılacak, hakaret eden sözler, davranışlar yapmaya yönelik düşünce ve görsel imgeler

Dikkatsizlik nedeniyle kendine, sevdiklerine, başkalarına bazen de kızdığı kişilere zarar verme, kaza yapma, çarpma, vurma, dövmeye yönelik düşünceler

Etrafında yaşanan olumsuz yaşam olaylarından örneğin annesinin hastalanmasından, çocuğunun istenmeyen bir davranışından dolayı kendini sorumlu tutma (Vaktiyle yaptığı hataların bedelini ödeme korkusu, cezalandırılma endişesi)

Beğendiği bir nesneyi hırsızlık yaparak elde etmeye yönelik yoğun endişe, hırsızlık yapma korkusu

 

Cinsel Obsesyonlar Nedir ?

En başta gelen cinsel olarak yasaklanmış şeyleri yapacağına yönelik korkudur. Sevdiği insanlarla cinsel davranışlar içine girme yani Ensest korkusu çok fazla olabilir. Erkek ise; annesi, kız kardeşi, yakın akraba olan kadınlarla, kadın ise; babası, abisi ile kendini cinsel eylemde bulma korkusu oldukça azap vericidir. Düşünceler görsel imajlar biçiminde de olur.

Yasaklanmış cinsel dürtüler bazen çocuklara, hayvanlara ya da zorbaca, acı verici davranışlara yönelik olabilir.

Homoseksüellikle ilgili, cinsel kimliğe yönelik yoğun endişe, korku duyma

Başkalarına karşı saldırgan cinsel eylemlerde bulunma korkusu

 

Dini Obsesyonlar Nedir?

Doğru Yanlış, yasak kavramları ile aşırı uğraşma

Kutsal değerlere, kutsal yerlere, kişilere karşı hata, saygısızlık yapma, günah işleme korkusu

 

Kontrol Etme Obsesyonları Nedir?

Hata, korkunç bir şeyler yapıp yapmadığını kontrol etme, ettirme ihtiyacı duyma

Kendine ve başkalarına zarar vermediğini kontrol etme ihtiyacı

Bedenine yönelik kontrol etme ihtiyacı. Özellikle sağlıkla ilgili kontroller gereğinden çok fazladır. Hastalanma endişesi çok rahatsız edicidir.

Bedenin belli bir kısmı ile aşırı meşgul olma, beğenmeme

Evde, işyerinde kapıları, pencereleri, ocak, ütü, tv, bilgisayar, vb, kapanıp kapanmadığını kontrol etme düşünceleri.

Randevularını, günlük planlarını kontrol etme gereksinimi

 

Simetri Ve Düzen Obsesyonları Nedir?

Eşyaların simetrisi ve düzenlediği biçimde durması gerektiğine dair rahatsız edici düşüncelerdir.

Düzen, simetri bozulduğu takdirde, başına son derece kötü şeylerin geleceği inancı vardır. Örneğin; eğer sehpa, halı, mobilya olması gereken(?) yerde durmazsa, çok sevdiği birine kötü bir şey olacağına yönelik korku vardır.

Zihinsel olarak ta düzen gereksinimi fazladır. Zihinsel olarak karmaşa yaşama durumundan aşırı endişe yaşanır. Her bir düşünce diğer simetrik karşıtı ile birlikte bulunmak zorundadır.

Takıldıkları bazı konuları bilmek, hatırlamak zorundadırlar.

Belirli sözleri, örneğin aile sırlarını, içlerinden geçenleri, hoşa gitmeyecek, onaylanmayacak şeyleri söyleme korkusu vardır.

Doğru şeyleri söyleyememekten, hata yapmaktan, dil sürçmesinden, bilememekten korku yoğundur.

Sevdikleri, değer verdikleri kişileri, nesneleri kaybetme korkusu vardır.

İstenmeyen görüntüler, anlamsız sesler, kelimeler zihne ansızın girer.

Uğurlu, uğursuz yerler, nesneler, özel anlamı olan renkler, nesneler, batıl denebilecek inançlar. Tabu olgusu söz konusudur.

Belirli seslere, görüntülere, kişilere yönelik aşırı hassasiyet, tahammülsüzlük olabilir.

 

Kompulsiyon Zorlantı nedir?

Sıklıkla bir obsesyona yani takıntılı düşünceye cevap olarak ortaya çıkan yineleyici, istenmeyen düşünce ve davranışlardır.

En sık Karşılaşılan Kompulsiyonlar Nedir?

Temizlik Kompulsiyonları Nedir?

Temizlik davranışları ile aşırı meşgul olma. Evini, odasını, yatağını temizlediği halde temiz olmadığına inanıp tekrar tekrar temizlik yapma.

Aşırı biçimde, nesnel olarak gerek olmadan tekrar tekrar el yıkama, abdest alma, yıkanma gereksinimi. Banyoda, lavaboda çok fazla vakit geçirme. Bazen evdekileri bıktırma noktasına geldikleri halde hala yıkama davranışlarına devam etme.

Temizlik davranışlarını törensel biçimde gerçekleştirme. Belli bir plan, düzen ve sıra veya sayı ile yapmak zorunda kalma.

Kirletici maddelerle temastan aşırı kaçınma, teması önleme davranışları.

 

Tekrarlayıcı Törensel Davranışlar Nedir?

Yatağa, banyoya, eve, işyerine, mutfağa, vb, yerlere belli hareketleri belli sayıda yaparak girme ve ya başlama. Yatağa girmeden önce 3 veya 7 kez girip çıkma sonra uyku pozisyonuna girmek gibi anlamsız tekrarlar ve törenler.

Tekrar tekrar okuma yazma, kontrol etme

Rutin hareketleri tekrarlama gereksinimi, kapıdan tekrar geçme, açma kapama

Sayı Sayma, tersten okuma, bazı sayıları, kelimeleri içten tekrarlama kompulsiyonları

Sıralama Düzenleme Kompulsiyonları (masada belli bir sıralama yapmadan yemek yiyememe, ya da banyoda istenilen düzeni sağladıktan sonra ancak banyo yapabilme gibi…)

Biriktirme Toplama Kompulsiyonları eski eşyaları, eski gazeteleri, belli bir amaca yönelik olmadan biriktirme, işe yaramaz şeyleri sınıflandırma, eski, işe yaramaz nesne veya eşyaları atamama. Bu tür davranışların hoby, koleksiyonculuk gibi özellikleri bulunmaz.

Zihinsel Kompulsiyonlar ise; bazı sözleri, kelimeleri zorlantılı biçimde söyleme, itiraf etme zorlantısıdır. Söz konusu durumda; kişiler yaptıkları bir davranışı açıklamak zorundadırlar.

Aşırı plan yapma ve listeler hazırlama da zihinsel kompulsiyonlar içindedir. Kişi öylesine ayrıntılı planlarla uğraşır ki, nesnel gerçeklikle alakası olmaz. Planlardan başını kaldırıp, denemeye zaman bulamaz.

Zihinsel törenler; günlük spontan konuşma ve davranışlara engel olur. Öncelik sonralık sırasına göre hareket edemediğinde törenler bozulur. Yoğun endişe ortaya çıkar. Tekrar baştan başlamak ister.

Tekrar tekrar soru sorma, tekrar tekrar itiraf etme, dokunma, vurma, sallanma, göz kırpma, gözlerini belli bir noktaya dikip sabitleme davranışları Obsesif Kompulsif Bozukluğun(OKB)  görünümlerindendir. Tuhaf olarak algılanmalarına yol açar.

 

Tekrarlayıcı, istenmeyen, sıkıntı yaratıcı düşünce, dürtü ya da görsel imajlar ve bunlara eşlik eden kompulsiyon yani telafi edici davranışlar kişinin günlük yaşam kalitesini düşürdüğünde, günde 1 saatten fazla vaktini almaya başladığında, hayatı kısıtlayıcı olduğunda Obsesif Kompulsif Bozukluk OKB (Obsessive Compulsive Disorder OCD) tanısı söz konusu olur.

 

Obsesyon ve kompulsiyon döngüsünü kırmak için;  Bilişsel Davranışçı Terapiler (BDT) ile işlevsel/gerçekçi olan ve olmayan düşünce ve inançlar sorgulatılır. Patolojiye kaynaklık eden temel olumsuz inançlar; “yetersizim, çaresizim, güçsüzüm, kimseye güvenemem, sevilemem, kötü biriyim…” türündeki düşünceler gözden geçirilir.

Otomatik düşünceler biçiminde zihne hücum eden aşırı genellenmiş, çarpıtılmış, irrasyonel düşünceler değiştirilmeye çalışılır. Terapist aracılığı ile düşünceleri tanıma, fark etme, düşünce, davranış, duygu ilişkisini gözlemleme, kanıta dayalı olup olmadığını analiz etme, düşünce kaydı tutma, ev ödevleri gibi yöntemler kullanılır.

Kompulsiyonlar ise tepki önleme, taşırma, üstüne gitme, maruz bırakma gibi davranışçı yöntemlerle duyarsızlaştırılmaya, etkisizleştirilmeye çalışılır.

 

Obsesyon ve kompulsiyonlarla mücadelede etkili bir terapi yöntemi de EMDR Terapisidir.

Obsesyon ve kompulsiyonların temelinde yer alan; Sorumluluk, seçim, güvenlikle ilgili temel olumsuz inançlar travma perspektifi ile değiştirilip, dönüştürülür. Bakınız EMDR Nasıl Uygulanır?  

EMDR Terapisi ile kişinin kendine dair olumlu bir kendilik imajı oluşturması, dünyaya ve diğer insanlara yönelik güven duygusunun onarılması hedeflenir. Obsesyonlarla yaratılan hayali dünyanın yerini gerçekçi bir dünya algısına bırakması, farklı ve adaptif bir dünya görüşünün yaratılması için çalışılır.

Obsesyon ve kompulsiyonlar nedeniyle güçsüzleşmiş benliğin güçlendirilmesi, kaynakların fark edilmesi, kaygı ile baş etmeye yönelik yeni becerilerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılır.

 

Kaynakça: Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği (Y-BOCS)

 

Diğer Konular;

Obsesif Kompülsif Bozukluk Nasıl Tedavi Edilir?

Çocuğunda Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Olan Ebeveynler için 5 Öneri

 

Okb Nasıl Tedavi Edilir

Obsesif Kompülsif Bozukluk Nasıl Tedavi Edilir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir, Nasıl Tedavi Edilir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk Nedir?

Obsesif – Kompulsif Bozukluk (OKB) toplumun yaklaşık yüzde 2’sini etkileyen, “takıntı hastalığı” gibi isimlerle de bilinen ve çoğu zaman depresyonla birlikte seyreden bir psikolojik rahatsızlıktır. Obsesif – Kompulsif Bozukluğu (OKB) olan çocuklar ve yetişkinlerde istenmeyen ama zihinden kolayca uzaklaştırılamayan düşünceler (obsesyonlar) ile bu düşüncelerin yarattığı rahatsızlığı yatıştırmak için tekrar tekrar yapılan ritüel eylemler ve rutinler (kompulsiyonlar) görülür. DSM-5’te belirlenmiş kriterlere göre obsesyon ve/ya kompulsiyonlar kişinin günlük yaşamında aksamalara neden oluyorsa, kişinin işlevselliğini etkiliyorsa ve günde 1 saatten daha uzun süre vaktini alıyorsa kişide “Obsesif Kompulsif Bozukluk” olduğu düşünülür. Obsesif – Kompulsif Bozuklukluğunuz varsa yalnız olmadığınızı bilin. Cinsiyet, yaş, köken, sosyoekonomik durum ayırt etmeksizin milyonlarca kişide Obsesif – Kompulsif Bozukluğa rastlanmaktadır.

 

Obsesif Kompulsif Bozukluk Tedavi Edilebilir mi?

Obsesif – Kompulsif Bozukluk yaygın görülen ve kronik seyreden ama tedavi edilebilir bir rahatsızlıktır. Sizde ya da bir yakınınızda “Obsesif Kompulsif Bozukluk” olabileceğini düşünüyorsanız belirtiler kronikleşmeden önce bir uzmana başvurmaktan çekinmeyin, tedavi edilmezse OKB gitgide ilerleyen ve kişinin hayatını sekteye uğratan bir seyir gösterebilir.

 

Obsesif Kompulsif Bozukluk Nasıl Tedavi Edilir?

Obsesif Kompulsif Bozukluğun erken teşhisi ve tedavisi; hem iyileşme için hem de madde kötüye kulanım bozukluğu, depresyon ve birlikte seyredebilecek diğer rahatsızlıkların önlenebilmesi için kritiktir.

Obsesif Kompulsif Bozukluk terapi, ilaç ya da ikisinin bir kombinasyonuyla etkili şekilde tedavi edilebilir. Obsesif Kompulsif Bozukluk için etkisi bilimsel olarak kanıtlanmış tedavi yaklaşımları; “Maruz Bırakma ve Tepki Önleme” müdahalesiyle Bilişsel – Davranışçı Terapi’yi (BDT) ve ilaç kullanımını içermektedir.

Obsesif Kompulsif Bozukluğu olan 10 kişiden 7’si Maruz Bırakma ve Tepki Önleme terapisinden ve/veya ilaç tedavisinden fayda görmektedir.
(The International OCD Foundation, https://iocdf.org/about-ocd/treatment/meds/)

Tedaviye başvuranların yaklaşık %50’si ilaç kullanılmadan Davranışçı Terapi’den fayda görebilmektedir. Terapiden 6 ay ya da 3 veya daha fazla yıl sonra yapılan takiplerde bu kişilerin yaklaşık %75’inin daha iyi olduğu ya da iyileştiği bulunmuştur.
(http://ocd.stanford.edu/treatment/psychotherapy.html)

 

Buna ek olarak, “Maruz Bırakma ve Tepki Önleme”nin etkinliğinin bir ilaçla karşılaştırıldığı bir araştırmada “Maruz Bırakma ve Tepki Önleme”nin daha etkili olduğu bulunmuştur. Bu nedenle eğer mümkünse “Maruz Bırakma ve Tepki Önleme” hafif ve orta şiddetteki semptomların tedavisinde öncelikli olarak önerilmektedir.
(Foa EB, Liebowitz MR, Kozak MJ. Randomized, Placebo-Controlled Trial of Exposure and Ritual Prevention, Clomipramine, and Their Combination in the Treatment of Obsessive-Compulsive Disorder. Am J Psychiatry. 2005;162:151–61. doi: 10.1176/appi.ajp.162.1.151.)

 

İlaç tedavisi, hekimin uygun gördüğü SSRI ya da SNRI gibi bir antidepresan ile olabilir. Bu ilaçlar hemen etki etmeyebilir, semptomlarda azalmayı sağlamalarından önce haftalar geçebilir.

İlaçlar genellikle kişi Obsesif – Kompulsif Bozukluğu sadece terapiyle götürebilecek duruma gelene kadar geçici süreyle kullanılır.
(Relief from OCD, https://adaa.org/sites/default/files/Relief-from-OCD.pdf)

Verilen ilacın klinik olarak anlamlı bir etkisi olup olmadığının anlaşılabilmesi için rahatlıkla tolere edilebilen dozda 10-12 haftalık bir deneme süresi gerekmektedir. Bu 10-12 haftanın ardından kişilerin yaklaşık %60’ında semptomlar %40 oranında azalmaktadır. Tüm semptomların kaybolması nadiren görülür.
(http://ocd.stanford.edu/treatment/psychotherapy.html)

                       

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Tedavisinde Bilişsel – Davranışçı Terapi

Bilişsel Davranışçı Terapi kişinin düşüncelerini ve davranışlarını değiştirmek için iki bilimsel tekniği kullanan bir yaklaşımdır: Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP) ve Bilişsel Terapi. Bilişsel – Davranışçı Terapi, bu alanda ilgili eğitimi almış bir terapist tarafından yapılmalıdır.

Bilişsel Davranışçı Terapi, Harvard Medical School ve Mayo Clinic gibi kurumlar tarafından da tavsiye edilen bir yaklaşımdır. Bazı araştırmalar Bilişsel – Davranışçı Terapi sürecini tamamlayan kişilerin %85’inde Obsesif Kompulsif Bozukluk semptomlarda belirgin bir azalma olduğunu göstermektedir.
(BeyondOCD, http://beyondocd.org/ocd-facts)

Yapılan bir araştırmada OKB tedavisinde “Maruz Bırakma ve Tepki Önleme”nin etkinliği yaklaşık %86 olarak bulunmuştur.
(Foa, E. B., Liebowitz, M. R., Kozak, M. J., Davies, S., Campeas, R., Franklin, M. E., … & Simpson, H. B. (2005). Randomized, placebo-controlled trial of exposure and ritual prevention, clomipramine, and their combination in the treatment of obsessive-compulsive disorder. American Journal of Psychiatry, 162(1), 151-161.)

 

Bilişsel Davranışçı Terapi çoğunlukla haftada bir olmak üzere terapistin ofisinde yapılır. Obsesif – Kompulsif Bozukluk çok şiddetli ise, daha sık seanslara ihtiyaç olabilir. Maruz Bırakma ve Tepki Önleme müdahalesi eğitimi almış olan bir terapist bulmanız önemlidir. Eğer terapistiniz sizi ofisteki seanslar sırasında maruz kalma egzersizlerine katılmaya teşvik ediyorsa iyiye işarettir. Terapinin nihai amacı, bu maruz kalmayı gerçek dünyaya da (kompulsiyonlarınıza karşı koyabileceğiniz ve belirsizlikten korkmak yerine onu kucaklayabileceğiniz yere) taşıyabilmektir.

 

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)  Tedavisinde EMDR Terapisi

EMDR Terapisi, yani Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme, zorlu deneyimlerin neden olduğu semptomlarda düzelme sağlayan ve duygusal acıyı azaltan bir psikoterapi yaklaşımıdır. Araştırmalar birçok kişide EMDR terapisi kullanılarak eskiden fark yaratması yıllar süren psikoterapinin faydalarının kısa sürede görülebileceğine işaret etmektedir.

Bazı kişiler, Obsesif- Kompulsif Bozukluğun tedavisi için uzun süreli terapiye sıcak bakmayabilir ya da böyle bir terapi onlar için yeterince etkili sonuçlar vermeyebilir. Bu gibi durumlarda EMDR terapisi oldukça yardımcı olabilir. EMDR teknikleriyle kişinin obsesyonlarına karşı duyarsızlaştırma yapıldıkça bu obsesyonlar zamanla zayıflayıp ortadan kalkabilirler.

“EMDR’ın Obsesif – Kompulsif Bozukluğun tedavisindeki etkinliğine ilişkin bir çalışma, semptomlarda %70 oranında bir azalma olduğunu göstermektedir. Tedavi sonrasında ve takip seanslarında tüm hastalarda anlamlı bir iyileşme görülmüştür.”
(Marr, J. (2012). EMDR treatment of obsessive-compulsive disorder: Preliminary research. Journal of EMDR Practice and Research6(1), 2-15.)

 

Göz Hareketleri ile Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme Terapisi EMDR Nasıl Uygulanır

EMDR Terapisi hangi sorunlarda Kullanılır

Yararlanılan Kaynaklar:

– Obsessive-Compulsive Disorder 
(ADAA, https://adaa.org/sites/default/files/OCD_brochure_rev.2014.pdf)

–          Treatments for OCD
(ADAA, https://adaa.org/understanding-anxiety/obsessive-compulsive-disorder-ocd/treatments-for-ocd )

–          Relief from OCD
(BeyondOCD, https://adaa.org/sites/default/files/Relief-from-OCD.pdf )

Çeviren: Psk. Büşra Beşli

×

Merhaba!

WhatsApp'ta soru sormak veya bize bir e-posta göndermek için aşağıdaki temsilcilerimizden birini tıklayın (E-Mail Adresimiz: psikolojielika@gmail.com)

× Nasıl Yardımcı Olabiliriz?